Şehrin nebat hekimleri işbaşında!
Her hafta rotasyonlu olarak İstanbul’un farklı bir Bahçe Market noktasında ücretsiz hizmet sağlayan "Bitki Doktorları", bitkilerin dilini bitki severlerin diline tercüme ediyor
Cam güzeliniz eskisi kadar güzel değil mi? Difenbahyanız neden kurudu? Ya o nadide orkidenizin yapraklarındaki beyaz noktalar ne?
Bitkiler konuşamıyor ama aslında bize pek çok şey anlatıyor. Peki bu sinyalleri doğru okuyabiliyor musunuz? Artık bir rehberiniz var; bitki doktoru! 30 yıldır İstanbul’un yeşil dokusunu, parklarını ve meydanlarını imar eden, milyonlarca bitkinin üretimini ve bakımını üstlenen İstanbul Ağaç ve Peyzaj AŞ’nin “Bitki Doktoru” projesiyle tanıştıralım sizi.
Geçtiğimiz günlerde Bağdat Caddesi’ndeki Göztepe Bahçe Market’te yapılan bir bitki doktoru seansına katılarak, ekiple söyleştik.
Bu proje sizlerin fikri mi, yoksa bitkiseverlerden mi talep geldi?
Her iki tarafın da ortak ihtiyacından doğdu. İstanbul Ağaç ve Peyzaj A.Ş. olarak sahada, fidanlıklarımız, Bahçe Marketlerimiz ve üretim sahalarımızda her gün binlerce bitkiye bakım çalışmaları yaparken, onların her türlü gelişim evresine, hastalıklarına ve beslenme ihtiyaçlarına bilimsel tanıklık ediyoruz. Vatandaşlarımızla da iletişim halindeyiz. Bitki severlerin bitki satın alırken gösterdikleri heyecanın, evdeki bakım sürecinde karşılaşılan küçücük bir yaprak sararması veya zararlı problemiyle endişeye, hatta zaman zaman hayal kırıklığına dönüştüğünü gözlemledik. Biz de teknik uzmanlığımızı ve bilimsel altyapımızı doğrudan İstanbullularla buluşturabileceğimiz, kamusal bir rehberlik hizmeti sunmak istedik ve projemizi hayata geçirdik. Sahada kazandığımız deneyimi, evindeki tek bir saksı bitkisini yaşatmaya çalışan vatandaşımızın hizmetine sunuyoruz.
Ne zaman başladınız?
21 Ocak’ta Alibeyköy Bahçe Market’te başlattık. O günden bu yana her hafta şehrin bir bölgesinde (Sarıyer, Başakşehir, Zincirlikuyu, Florya, Göztepe, Hidiv, Pendik, Ataşehir, Karacaahmet, Bostancı, Emirgan) ücretsiz hizmet veriyoruz.
“Bitki Doktoru” kulağa tatlı ve sıra dışı geliyor. Tam olarak ne yapar bir bitki doktoru?
Adı üzerinde tıpkı bir tıp hekimi gibi çalışır; tek farkı hastalarının derdini anlatamamasıdır... Onların dilinden de ancak uzman anlar. Vatandaşlarımız bitkilerini getirdiklerinde; bitkinin maruz kaldığı hastalık veya besin noksanlığı teşhisinden yapısal gelişimine, evdeki ışık, konum ve dekorasyon ortamına uygun bakım reçetesine kadar her detayı aktarıyoruz. Üretim fidanlıklarımızda uyguladığımız modern ve bilimsel bitki koruma ve besleme yöntemlerini, vatandaşlarımızın ev ortamında kolayca uygulayabileceği pratik ve doğru bakım reçetelerine dönüştürüyoruz.
5 KİŞİLİK UZMAN EKİP
Ekip kimlerden oluşuyor?
Ziraat Mühendisleri, Orman Mühendisleri ve Peyzaj Mimarları birlikte görev aldığımız 5 kişilik teknik kadromuzla her hafta İstanbul’un farklı bir Bahçe Market noktasında bir “mobil klinik” gibi hizmet veriyoruz.
Rutin bir muayene/tedavi sürecini anlatabilir misiniz?
Önce bitkinin türüne göre bitki sahibine sorular sorarız; Bitkiniz ne zamandır sizde? Evinizde hangi odada duruyor? Veya bahçenizde nasıl bir alana dikili durumda? Ne sıklıkla ve ne kadar su veriyorsunuz? En son ne zaman toprağı ya da saksısı değiştirildi?” vb. Kısacası bitkinin hikâyesini dinleriz. Toprağın yapısından ortamın nemine, ışık kalitesinden doğru element beslemesine kadar tüm kriterleri bir bütün olarak ele alıyoruz. Çünkü bitkide gördüğümüz bir leke ya da kuruma, aslında zincirleme bir reaksiyonun son halkasıdır. Sorunun kök nedenini bulup, sadece semptomları değil, hastalığı oluşturan ortamı düzeltecek bir tedavi planı uyguluyoruz. Daha sonra fiziksel muayene yaparız. Bitkinin yaprak altlarını, gövdesini, turgor (dik duruş) basıncını ve toprağını inceleriz. Ardından bitki sahibine sulama periyodu, konumlandırma ve gerekiyorsa bitki koruma ürünleri/bitki besleme (gübreleme) önerilerini içeren bir “tedavi reçetesi” sunarız.
Bitkiler dertlerini sözel anlatamasa da bize birçok işaret veriyor, değil mi?
Evet, bitkiler stres altında olduklarında net sinyaller verirler. Yapraklarda sararma, kuruma, kahverengi lekeler veya zamansız dökülmeler, gövdede yumuşama, kararma veya yapışkan bir sıvı oluşumu, yaprak arkalarında veya sürgün uçlarında ağ benzeri yapılar, beyaz unlu dokular ya da küçük hareketli canlılar, bitkinin büyümesinin tamamen durması ve yaprakların canlılığını kaybedip pörsümesi… Bu ve bunun gibi belirtileri değerlendirerek bitkinin bizlere verdiği sinyalleri doğru okuyarak bitkinin hasta olup olmadığını anlayabiliriz.
Daha çok hangi tür sorunlarla karşılaşıyorsunuz?
2 ana sorun; vatandaşlarımızın evlerindeki bakım hatalarından kaynaklanan fizyolojik (abiyotik) sorunlar ve bitkinin bağışıklığı düştüğünde onu istila eden hastalık ve zararlılar. (biyotik faktörler). Bize getirilen/fotoğrafı gösterilen bitkilerin neredeyse yüzde 70'inde ana sorun, saksı toprağının sürekli ıslak kalması ve drenaj yetersizliği yüzünden köklerin oksijensiz kalıp çürümesi… Kök sistemini kaybeden bitki suyu yukarı taşıyamadığı için kuruma ve yaprak dökme belirtileri gösteriyor. Ev ortamındaki durağan ve kuru hava, belirli zararlıların çok hızlı üremesine yol açıyor. Yaprak arkalarında gözle zor fark edilen ağlar kuran Kırmızı Örümcekler, gövde birleşim yerlerinde beyaz pamuksu dokular oluşturan Unlu Bitler ve saksı toprağının aşırı nemli kalmasından dolayı evleri saran küçük siyah Toprak Sinekleri en çok şikâyet aldığımız zararlı grupları. Özellikle yaprakların çok sık ıslatılması veya hava sirkülasyonunun hiç olmadığı loş odalarda, yapraklar üzerinde kahverengi/siyah lekelerle kendini gösteren mantar hastalıklarıyla sıkça karşılaşıyoruz. Saksılarda zamanla toprağın besin değerini yitirmesi ya da yanlış gübreleme sonucu elementlerin birbirini kilitlemesi durumlarıyla da çok karşılaşıyoruz.
“SUSUZLUK DEĞİL AŞIRI SU ÖLDÜRÜR”
Metropol yaşamında bitki yetiştirirken İstanbulluların yaptığı en yaygın hata ne?
Şehir hayatının koşturmacası içinde evlerimizi yeşillendirmeyi çok seviyoruz ama apartman dairelerinin kapalı ekosistemlerinde en sık düştüğümüz hata, bitkileri sevgiden boğmak, yani aşırı sulamak... Vatandaşlarımız bitkilerinde en ufak bir keyifsizlik, yaprak dökülmesi veya pörsüme gördüklerinde ilk refleks olarak hemen su veriyorlar. Oysa ev ve ofislerde hava sirkülasyonu dış mekânlara göre çok kısıtlıdır. Bu kapalı ortamda saksı toprağı göründüğü kadar hızlı kurumaz. Toprak sürekli ıslak kaldığında, bitkinin kökleri oksijensiz kalarak çürümeye başlar. Kökleri çürüyen bitki yukarıya su taşıyamadığı için üst kısım susuz kalmış gibi pörsür. Bitki sahibi de susuzluktan solduğunu düşünerek daha da çok su verir ve maalesef bitkiyi tamamen kaybederiz.
Bir bitkinin kurtarılma ihtimali olmadığını nasıl anlıyorsunuz?
Bir bitkinin biyolojik sınırlarına ulaştığını ve geri döndürülemez bir noktada olduğunu anlamak için hayati dokuları kontrol ederiz. Bizim için en temel gösterge bitkinin kökleri, ana gövdesi ve iletim demetlerinin (öz suyu taşıyan damarlarının) durumudur.
Vatandaşlara böyle durumlarda ne öneriyorsunuz?
Bunun teknik ve biyolojik bir süreç olduğunu anlatarak kesinlikle üzülmemelerini söylüyoruz. Bitki yetiştirmek bir yolculuktur, her kayıp aslında çok değerli bir tecrübedir. Bitkinin neden öldüğünü onlarla birlikte analiz ediyoruz ki aynı hatayı bir sonraki yetiştiriciliklerinde tekrarlamasınlar. Onları pes ettirmek yerine, evlerinin ışık ve nem şartlarına en uygun, bakımı daha kolay ve dayanıklı yeni bir tür seçmeleri için rehberlik ederek yeni bir başlangıç yapmalarını teşvik ediyoruz.
Bu proje sadece bitkileri iyileştirmeyi değil, doğru bakım alışkanlığı kazandırmayı da hedefliyor sanırım.
Projemizin misyonu tam olarak bu! 'Bitki Doktoru' projesini sadece anlık kriz müdahaleleri yapan bir acil servis olarak görmüyoruz; burayı İstanbullular için sürdürülebilir bir bitki bakımı okuryazarlığı merkezi olarak konumlandırıyoruz. Amacımız, hastalanmış bir bitkiyi o anlık kurtarmanın ötesine geçerek, o bitkinin bir daha neden hastalanmaması gerektiğini vatandaşa öğretmek. Vatandaşlarımız Bahçe Marketlerimizdeki mobil kliniğimize geldiklerinde onlara ezbere formüller (örneğin 'Bu çiçeğe haftada iki kez su verin' gibi yanlış kalıplar) yerine, bitkinin dilini nasıl anlayacaklarını öğretiyoruz.
FOTOĞRAFTAN TEŞHİS VE TEDAVİ
İstanbullular yanlarında hangi tür bitkileri getirebilir? Sadece fotoğraf göstermeleri yeterli mi?
Taşınabilir boyuttaki her türlü iç mekân ve dış mekân süs bitkisini, saksısıyla birlikte getirebilirler. Uzman ekibimizin bitkiye doğrudan dokunabilmesi, yaprak canlılığını hissetmesi, saksı toprağını fiziksel olarak inceleyebilmesi en kesin ve en hızlı sonucu verir. Ancak taşınması zor, büyük boy salon bitkileri ya da bahçelerindeki bitkiler için yüksek çözünürlüklü fotoğraf veya videolar göstermeleri de yeterli. Bu noktada vatandaşlarımızdan tek ricamız, fotoğrafları çekerken biraz detaycı olmaları; bitkinin genel duruşunun yanı sıra; yaprağın hem altını hem üstünü gösteren, gövde veya dal birleşim yerlerini netleyen ve saksı toprağının yüzeyini net bir şekilde yansıtan yakın çekim görseller getirdiklerinde, tıpkı canlı muayenede olduğu gibi sorunu teşhis edip, tedavi reçetesini yazabiliyoruz.
‘BİTKİ BAKAMAM’ DİYENLERE…
Bitki seven ama “ben bakamıyorum, bitki yaşatamıyorum” diyenlere önerileriniz neler?
Bize bu endişeyle gelen bitki severlere her zaman söylediğimiz ilk şey şu: Pes etmeyin! Bitki bakımı doğuştan gelen gizli bir yetenek değil, tamamen doğru bitkiyi doğru yerleştirme formülüdür. Şu pratik adımları öneriyoruz:
• İlk etapta çok hassas, yüksek nem ve özel bakım isteyen zor türler yerine, ihmal edilmeye, az ışığa ve sulamanın unutulmasına karşı inanılmaz derecede toleranslı olan bitkileri seçin. Örneğin; Paşa Kılıcı (Sansevieria), Zamioculcas (ZZ Bitkisi), Salon Yaprağı (Aspidistra) veya Pothos Sarmaşığı bu yolculuk için mükemmel ilk adımlardır. Bu bitkiler adeta kendi kendilerine yaşamayı başarırlar.
• Bir bitkiyi sadece rafta güzel göründüğü için almayın. Önce evinizde onu koyacağınız köşeyi hayal edin. Karanlık veya loş bir köşe mi, yoksa doğrudan güneş alan bir pencere önü mü? Seçiminizi evinizin mikroklimal şartlarına göre yaparsanız, bitkiniz zaten ekstra bir çaba harcamanıza gerek kalmadan mutlu olacaktır.
• Sulama rutinini güne değil, toprağa bağlayın. “Çarşamba ve Pazar günleri sulayacağım” gibi ezbere takvimleri unutun. Toprağı kontrol etme alışkanlığı edinin. Parmağınızı toprağa batırın; kuruluk hissetmiyorsanız su vermeyin. Bitkileri susuzluktan ziyade, aşırı suyu öldürür.
• Bitki alırken mutlaka bir uzmana danışarak evinizin şartlarını anlatın. Bizler sizler için en doğru tür eşleştirmesini yapmaktan, size özel bakım ipuçları vermekten mutluluk duyarız.