“Hayalet ilanlar” iş arayanları umutsuzluğa sürüklüyor
Aktif bir işe alım süreci olmadığı hâlde yayımlanan “hayalet ilanlar”, adaylarda zaman ve emek kaybının yanı sıra özgüven kaybına da yol açabiliyor. İnsan Kaynakları Danışmanı Sevgi Sönger, “Bu ilanlara başvurup geri dönüş alamayan gençler, zamanla hayallerinden vazgeçip niteliklerinin altındaki işlere başvurabiliyor.” dedi
İş arama sürecinde adayların karşısına çıkan ancak gerçekte aktif bir işe alım sürecini temsil etmeyen “hayalet ilanlar”, son dönemde çalışma hayatının tartışılan konularından biri hâline geldi. Uzun süre yayında kalan, sürekli yenilenen ancak başvuruların değerlendirilmediği bu ilanlar; adaylar açısından zaman ve emek kaybının yanı sıra özgüven kaybı, umutsuzluk ve kariyer tercihlerinin yanlış yönlenmesi gibi sonuçlara da yol açabiliyor. İnsan Kaynakları Danışmanı Sevgi Sönger, hayalet ilanların neden yayımlandığını, iş arayanların bu ilanları nasıl fark edebileceğini ve şirketler ile işe alım platformlarının bu konudaki sorumluluklarını değerlendirdi.
ŞİRKETLER NEDEN HAYALET İLAN YAYINLIYOR?
Hayalet ilanın ne olduğunu açıklayan Sönger, “Hayalet ilan, şirketin aslında aktif olarak işe alım yapmadığı hâlde yayımladığı iş ilanlarıdır. Bu ilanlar güncelleniyor veya sürekli yenileniyor olsa da başvurular aktif olarak incelenmez ve herhangi bir görüşme planlaması yapılmaz. Şirketlerin bu tür ilanlar yayımlamasının birkaç nedeni olabilir. Bunlar arasında aday havuzunu genişletmek ve güncel tutmak, şirketin büyüdüğü algısını yaratmak ve başvuru aşamasında maaş beklentisi soruluyorsa piyasadaki güncel ücret beklentileri hakkında bilgi edinmek yer alır. Bunun yanı sıra, etik olmamasına rağmen bazı firmalar bu ilanları farklı amaçlarla da yayımlayabiliyor. Örneğin rakip şirketlerden kimlerin başvuru yaptığını görmek veya özellikle küçük şehirlerde ve iş olanağının kısıtlı olduğu pozisyonlarda, kendi çalışanlarından kimlerin başka iş arayışında olduğunu tespit etmek için gizli ilanlar verilebiliyor. Bazı firmalar ise çalışanların hoş karşılamadığı yeni bir uygulama hayata geçirildiğinde, personele ‘yerinize başka aday bakıyoruz’ algısı vererek olası itirazların önüne geçmeye çalışabiliyor.” dedi.
“İŞ ARAYANLARI UMUTSUZLUĞA DÜŞÜRÜYOR”
Hayalet ilanların iş arayanlar açısından zaman ve emek kaybına yol açabildiğini belirten Sönger, “Zaman ve emek kaybı önemli bir olumsuz etki. Ancak daha da önemli olan, adayların bu ilanlara başvurup geri dönüş alamadıklarında kendi niteliklerinden şüphe etmeye başlamaları ve zamanla umutsuzluğa kapılmaları. Hayalet ilanlar, insanların başvuru stratejilerini ve kariyer tercihlerini de yanlış yönlendirebiliyor. Hem İK müdürü olarak gerçekleştirdiğim yüzlerce iş görüşmesinde hem de üniversitede kariyer merkezi müdürlüğü yaptığım dönemde öğrenci ve yeni mezunlarla yürüttüğüm danışmanlıklarda bu durumla sıklıkla karşılaştım. Bu ilanlara başvurup geri dönüş alamayan ve umutsuzluğa kapılan gençler, zamanla hayallerinden vazgeçip niteliklerinin altındaki ya da normal şartlarda hiç tercih etmeyecekleri işlere başvurabiliyor. Bu da gizli işsizliğe neden olabiliyor. Yani istemediği bir işte çalışan, bir yandan da yeni iş arayan veya yurt dışına gitmek için B planı oluşturmaya çalışan çok sayıda gençle karşı karşıya kalıyoruz.” şeklinde konuştu.
Sönger, “Gerçekte aktif olmayan ilanların fazla olması, dışarıdan bakıldığında ‘iş çok ama çalışan bulunamıyor’ algısı yaratabiliyor. Bu da zaman zaman gençlerin veya iş arayanların iş beğenmediği gibi yanlış bir düşünceye yol açıyor. Öte yandan aynı ilanların aylarca, hatta yıllarca yenilenmesi firmalar açısından da olumsuz bir imaj yaratabiliyor. Bir ilanın aktif olup olmadığını anlamak için ne kadar süredir yayında olduğuna ve ne sıklıkla yenilendiğine bakılabilir. İlan portallarında ilanlar genellikle 30 gün süreyle yayımlanır. Aynı pozisyonun kısa aralıklarla sürekli yeniden açılması veya aynı referans numarasıyla uzun süre devam etmesi şüphe uyandırabilir. Başvurduğunuz pozisyon niteliklerinize uygunsa ancak özgeçmişiniz uzun süre incelenmiyorsa, firmanın İK birimiyle iletişime geçerek sürecin aktif olup olmadığını sorabilirsiniz. İlan açık görünmesine rağmen görüşme planlanmadığı belirtiliyorsa bu da dikkat edilmesi gereken bir işarettir. Ancak sürekli personel ihtiyacı olan pozisyonlar için açılan genel ilanları bu kapsamda değerlendirmemek gerekir.” şeklinde konuştu.
“ETKİN BİR DENETİM MEKANİZMASI OLUŞTURULMALI”
Şirketlerin veya işe alım platformlarının aktif olmayan ilanları belirli bir süre sonunda kaldırma sorumluluğu olması gerektiğini belirten Sönger, “Şirketlerin yanı sıra iş arama platformlarının da ilanlara ilişkin etik kuralların uygulanmasında sorumluluk üstlenmesi gerekiyor. Yapay zekâ çağında aktif olmayan ilanların ve bu ilanları sürekli yayımlayan firmaların tespit edilmesi oldukça kolay. Ancak bunun için çalışma mevzuatında gerekli yasal yükümlülüklerin tanımlanması ve etkin bir denetim mekanizmasının oluşturulması şart. Çünkü hayalet ilanların sayısı arttıkça iş arayanlar daha fazla başvuru yapıyor, uzun süre yanıt alamıyor ve giderek umutsuzluğa kapılıyor. Son dönemde LinkedIn gibi platformlarda iş arayanların çaresizlik ve tepki içeren paylaşımlarına daha sık rastlıyorum. Bu durum oldukça endişe verici.” dedi.
Sönger, son olarak şunları dile getirdi: “Başvuruda ilk adım, niteliklerinize uygun ve gerçekten çalışmak istediğiniz firmaların ilanlarına başvurmak olmalıdır. İlanın aktif olup olmadığından emin değilseniz İK birimiyle iletişime geçebilir, LinkedIn gibi platformlardan şirketin güncel ilanlarını ve ilgili kişileri takip edebilirsiniz. Özgeçmişiniz incelenmiyor, dönüş alamıyor ve aynı ilanın uzun süre açık kaldığını ya da sık sık yenilendiğini görüyorsanız bunun bir hayalet ilan olabileceğini düşünmek gerekir. Böyle durumlarda sorunun her zaman sizin niteliklerinizden kaynaklanmadığını unutmayın. Özellikle gençler, iş bulma süreci uzadığında umutsuzluğa kapılmak yerine eksik gördükleri becerilerini geliştirmeye odaklanmalı. Çünkü hayalet ilanlar yalnızca adayları değil, uzun vadede şirketlerin itibarını ve nitelikli çalışanlara ulaşma gücünü de olumsuz etkiliyor.”