İstanbul’un yaşam kalitesi haritası çıkarıldı
İstanbul’un 39 ilçesinde yer alan 745 mahallenin yaşam kalitesi ölçüldü. Caddebostan ve Fenerbahçe mahalleleri İstanbul’un en yüksek yaşam kalitesine sahip ilk 10 mahallesi arasına girdi
Kentsel yaşam kalitesinin mahalle ölçeğinde izlenmesini ve karşılaştırılmasını amaçlayan “İstanbul'da Mahalle Düzeyinde Yaşam Kalitesi Endeksi”, Marmara Belediyeler Birliği (MBB) Kültür Yayınları tarafından yayımlandı. Prof. Dr. Murat Şeker, Doç. Dr. Mete Başar Baypınar, Doç. Dr. Arif Saldanlı, Doç. Dr. Hakan Bektaş, Ar. Gör. Bilge Kağan Özbay ve Şirin Nas tarafından kaleme alınan çalışma, İstanbul'un 39 ilçesinde yer alan 745 mahalleyi inceledi. Araştırma, TÜBİTAK 3005 Sosyal ve Beşerî Bilimlerde Yenilikçi Çözümler Araştırma Projeleri Destek Programı kapsamında desteklenen “Mahalle Düzeyinde Yaşam Kalitesi Endeksi: İstanbul Örneği” başlıklı araştırmanın sonuçlarına dayanıyor.
Çalışmada yaşam kalitesi; demografi ve sosyal yapıdan eğitim ve sağlığa, gelir ve refahtan sosyal yaşama, çevre ve yeşil alandan kentsel altyapı, afet direnci ve ulaşıma kadar uzanan 11 alt endeks ve 107 gösterge üzerinden değerlendirildi. Nüfusu 2 bin ve üzerinde olan 745 mahalle araştırma kapsamına alındı. Gösterge setinin oluşturulmasında literatür taramasının yanı sıra uzman görüşlerinden de yararlanıldı. Mahalleler yalnızca aldıkları endeks puanlarına göre sıralanmadı; benzer özellikler gösteren mahalleler de gruplandırıldı.Araştırmanın temel bulgularından biri, İstanbul'da yaşam kalitesinin kent genelinde dengeli dağılmadığını ortaya koyuyor: Üst sıralardaki mahalleler ağırlıklı olarak tarihi ve ekonomik merkezler ile daha avantajlı bölgelerde yoğunlaşırken, alt sıralardaki mahalleler daha çok kentin çeperlerinde ve hizmetlere erişimin sınırlı olduğu alanlarda yer alıyor.
KADIKÖY İLK 10’DA
Raporun Ana Endeks Sonuçları bölümünde yer alan mahalle sıralamasına göre İstanbul’da yaşam kalitesi en yüksek mahalle Beşiktaş’taki Levent oldu. Levent 100 puanla listenin ilk sırasında yer aldı. Levent’i 95,6 puanla Şişli-Teşvikiye, 91 puanla ise Şişli-Harbiye izledi. Kadıköy’den Caddebostan 82,8 puanla dördüncü, Fenerbahçe ise 82 puanla altıncı sırada yer aldı.
İstanbul’un en yüksek yaşam kalitesi skoruna sahip ilk 10 mahallesi şöyle sıralandı:
Beşiktaş – Levent: 100,0
Şişli – Teşvikiye: 95,6
Şişli – Harbiye: 91,0
Kadıköy – Caddebostan: 82,8
Beşiktaş – Nisbetiye: 82,1
Kadıköy – Fenerbahçe: 82,0
Beşiktaş – Bebek: 81,9
Beşiktaş – Etiler: 81,4
Beykoz – Acarkent: 81,0
Şişli – Esentepe: 78,9
Ana endeks sonuçları, üst sıralarda Beşiktaş, Şişli ve Kadıköy mahallelerinin yoğunlaştığını ortaya koydu. Kadıköy, İstanbul genelinde ilk 10’a iki mahalleyle giren ilçelerden biri oldu.Araştırmanın küme analizinde de Kadıköy’deki mahallelerin yüksek yaşam kalitesi gruplarında yoğunlaştığı görüldü. Raporda, Beşiktaş, Kadıköy ve Şişli’nin mahallelerinin büyük bölümünün yüksek skorlu kümelerde yer aldığı belirtildi.Ana endeksin son sırasında Sultanbeyli-Hamidiye yer aldı. Mahallenin endeks puanı sıfır olarak hesaplandı. Ana endekste üst ve alt sıralar arasındaki geniş fark, yaşam kalitesini oluşturan göstergelerin İstanbul’un farklı bölgelerinde aynı düzeyde bulunmadığını ortaya koydu.
MAHALLE BAZLI PLANLAMA YAPILMALI
Raporun İstanbul geneli sonuçlarına göre kentte en yüksek ortalama ulaşım ve hareketlilik alanında elde edildi. İstanbul’un ikinci güçlü alanı ise gündelik yaşam hizmetleri oldu.Buna karşılık çevre ve yeşil alan, demografi ve sosyal yapı, ekonomik yoğunluk ve aktivite ile eğitim altyapısı ve erişilebilirlik İstanbul genelinde daha düşük sonuçların görüldüğü alanlar arasında yer aldı. Bu sonuç, İstanbul’da ulaşım ve temel gündelik hizmetlerin kent genelinde daha yaygın bir yapıya sahip olmasına karşın, çevresel kalite, sosyal koşullar ve eğitim altyapısındaki farklılıkların mahalleler arasındaki yaşam kalitesi farklarında daha belirleyici olduğunu ortaya koydu.
Kitabın sonuç bölümünde, endeks bulgularından hareketle yerel yönetimlere ve politika yapıcılara yönelik önerilere yer verildi. Önerilerde mahallelerin farklı ihtiyaç ve özelliklerinin dikkate alınması gerektiği üzerinde duruluyor. Kentsel dönüşümden altyapı yatırımlarına, yeşil alan planlamasından ulaşım ve mikro-mobilite çözümlerine kadar farklı alanlarda, mahallelerin kendi ihtiyaçlarına göre geliştirilebilecek uygulamalar değerlendiriliyor.Hizmet, yatırım ve kaynak tahsisi kararlarında ilçe ortalamalarının ötesine geçilerek mahallelerin kendi koşullarının dikkate alınması gerektiği belirtiliyor. Yaşam kalitesi göstergelerinin çevre düzeni planlarından stratejik planlara kadar farklı planlama ve politika süreçlerinde kullanılabileceği de çalışmada vurgulanıyor.
Proje kapsamında hazırlanan mahallem.istanbul veri portalında araştırmanın ayrıntılı çıktıları ve mahalle endeks sonuçları interaktif olarak incelenebiliyor. Portal; karar vericiler, araştırmacılar ve kent sakinlerinin mahalle ölçeğindeki verilere ulaşabileceği bir kaynak olarak tasarlandı.“İstanbul’da Mahalle Düzeyinde Yaşam Kalitesi Endeksi”ne MBB Kültür Yayınları üzerinden dijital olarak erişebilirsiniz.