Fakir Baykurt yaşamı, mücadelesi ve eserleriyle anıldı
Türk edebiyatının önemli isimlerinden Fakir Baykurt, aramızdan ayrılışının 27. yılında TESAK’ta düzenlenen programla anıldı. Etkinlikte Baykurt’un edebiyatı, halktan yana duruşu ve toplumsal gerçekleri ele alan eserleri konuşuldu
Türk edebiyatının önemli isimlerinden öğretmen ve yazar Fakir Baykurt, 11 Ekim Pazar günü Tarih Edebiyat Sanat Kütüphanesi’nde (TESAK) düzenlenen programla anıldı. Yazar Adnan Özyalçıner, Baykurt’un kızı Işık Baykurt ve Kenan Kocatürk’ün katıldığı etkinlikte, Köy Enstitülerinin aydınlanmacı eğitim anlayışıyla yetişen Baykurt’un edebiyatı ve toplumsal mücadelesi ele alındı.
KÖY ENSTİTÜLÜ ÖĞRETMENLER
Baykurt’un yayıncısı Kenan Kocatürk, yazarın sekiz ciltlik özyaşam öyküsü dizisinin ilk kitabı Özüm Çocuktur’un kendisini en çok etkileyen eserlerden biri olduğunu söyledi. Kitabın 1920’lerin sonu ile 1940’ların başındaki Türkiye’nin yoksulluk ve zorlu yaşam koşullarını anlattığını belirten Kocatürk, serinin ikinci kitabı Köy Enstitülü Delikanlı’da ise enstitülerdeki eğitim sisteminin ve öğrencilerin okuma kültürünün öne çıktığını ifade etti.
Köy Enstitülü öğretmenlerin Türk edebiyatı ve siyasetine önemli katkılarda bulunduğunu dile getiren Kocatürk, Türkiye Öğretmenler Sendikası’nın (TÖS) kuruluşuna değinerek Baykurt’un sendikanın ilk genel başkanı olduğunu hatırlattı.
Baykurt’un asıl adının Tahir olduğunu belirten Kocatürk, yazarın “Fakir” adını kullanmasına ve daha sonra resmî olarak adını değiştirmesine ilişkin bir anekdot paylaştı.”“Bir gün Samim Kocagöz’den kocaman bir sandık almaya gidiyor, Fakir Baykurt adına gönderilmiş. Postane memuru ‘sen Tahir Baykurt’sun bu Fakir Baykurt’a gelmiş, bunu teslim edemeyiz’ diyor ve o gün adını resmi olarak değiştirmeye karar veriyor.”
“KONULARINI YAŞAM İÇİNDEN ALIYOR”
Yazar Adnan Özyalçıner, Baykurt’un öykü ve romanlarının en belirgin özelliklerinden birinin konularını yaşamın içinden alması olduğunu vurguladı. Baykurt’un köyü ve köylüyü sorunları, özlemleri ve toplumsal baskılar karşısındaki mücadeleleriyle anlattığını belirten Özyalçıner, karakterlerini yalnızca toplumsal konumlarıyla değil, duyguları ve çelişkileriyle de ele aldığını söyledi.
Baykurt’un yalnızca köy yaşamını değil, Almanya’ya göç eden Anadolu insanının sorunlarını da işlediğini ifade eden Özyalçıner, Yarım Ekmek, Koca Ren ve Yüksek Fırınlar romanlarından oluşan Duisburg Üçlemesi’ne dikkat çekti. Bu eserlerde göçmen işçilerin kimlik bunalımlarının ve iki kültür arasında yaşadıkları uyum sorunlarının anlatıldığını belirtti.
Baykurt’un aydınlanmacı bir yazar olduğunu söyleyen Özyalçıner, “Fakir aydınlanmacı bir yazar, bir öğretmen olarak yalnız köyündeki öğrencilerine ışık götürmedi. Siyasal ve toplumsal çelişkilerin yarattığı acı gerçeklerin, insan manzaralarını sergilemekle yetinmedi. Uygarlığın üretip yarattığı emekçi halkın elinde yükseldiğini ve yükseleceğini biliyordu. Aynı emekçi halkın yarattığı bu uygarlıktan eşit pay almadığını da görüp yaşamıştı. O zaman onlara kendi elleri yarattığı uygarlıktan pay alabilecekleri, aydınlık bir dünyanın yolunu gösterdi.” şeklinde konuştu.
Fakir Baykurt’un kızı Işık Baykurt, babasının yazma alışkanlıklarının aile yaşamlarını nasıl etkilediğini anlattı. Babasının kitaplarını 16 yaşında okumaya başladığını söyleyen Baykurt, yaş ilerledikçe ilişkilerinin baba-kız ilişkisinden karşılıklı sohbet edebilen iki yetişkinin ilişkisine dönüştüğünü belirtti. Babasının doğaya ilişkin bilgisinden de söz eden Baykurt, orman fakültesi mezunu olmasına rağmen ondan bitkileri ve ağaçları tanımayı öğrendiğini anlattı. Konuşmasının devamında babasının 1989 yılında yazdığı bir mektubu okudu.
FAKİR BAYKURT’UN KIZI OLMAK
Söyleşi öncesi Işık Baykurt ile babası hakkında ufak bir sohbet etme fırsatını yakaladık.
Köy Enstitüsü ruhunu hayatının merkezine koymuş yaratıcı bir öğretmenin kızı olmak, sizin hayata bakışınızı nasıl şekillendirdi?
Köy Enstitüsü’nde gördükleri eğitim onları şekillendiren eğitim ve tabi tüm yaşamlarını etkiliyor. Babam onu eve de yansıttı, o zamanlar bilmiyoruz ama evde en ufak bir şey olacağı zaman bizim de fikrimiz sorulurdu. Eve misafir geldiğinde bize ayrı sofra hazırlanmazdı, önceden yemek yedirilmezdi, özellikle büyüklerle sofraya oturtulurduk. Sohbete de katılırdık, onları dinlerdik. Sonradan düşününce bunların hepsini oğluma da yaptım. Büyükleri dinlemek, sofrada lafa karışmamak, söz kesmemek ve sohbete katılmak demek ki bunların etkisiydi. Çünkü enstitüde de böyleydi, babam okula başladığında cumartesi toplantılarında çıkmış okul müdürünü eleştirmiş ‘bize et kalmıyor, büyük sınıflar alıyor yiyemiyoruz’ diye.
Biz ‘ev anayasası’ yaptık, babam onu çok güzel bir şekilde yazdı bir örneği bizim odadaydı. Ayda bir defa dışarıda yemek yenecek, konuk geldiği zaman yatma saatimiz bir saat kaydırılacak gibi şeyler vardı. Biz onlarla didişip ne haklar elde ettiysek, bu özgürlük bize verildi. Annemizden biraz tırsardık kritik izinleri babamızdan almaya çalışırdık, babam ‘Muzaffer Hanım’ın bundan haberi var m’ diye politik yaklaşırdı. İlişkimiz genelde iyiydi.
Babanızın yazma rutinlerine en yakından tanık olan kişisiniz. Kaplumbağalar veya Yılanların Öcü gibi başyapıtları yazarken evdeki atmosfer nasıldı? Yazarken tamamen içine mi kapanırdı, yoksa yazdıklarını ilk olarak sizinle veya ailenizle paylaşır mıydı?
Sofra sohbetlerinde yazacağı kitapların ya da öykülerin ana temasını anlatırdı. Genellikle yazmak için başka bir yere giderdi, evde çalıştığında ise yatak odasına kapanırdı. Daha sonra salondaki yemek masasında yazmaya başladı. Bu dönemlerde evde sessizlik hâkimdi; arkadaşlarımızı çağıramıyor, telefonla rahatça konuşamıyorduk. Daktilonun sesi hızlandığında sessiz olmamız gerektiğini anlardık.
Babamın kitaplarını reddedişim böyle başladı. Bu yüzden çocukken, “Bana ne Fakir Baykurt’tan, ben baba istiyorum” diyordum.
Kitapları basılıp eve geldiğinde ise büyük bir sevinç yaşanırdı. Babam kitabı eline alır, koklar, sayfalarını karıştırır, göğsüne bastırır ve ardından imzalardı. Benim için asıl mutluluk, kitaplarının yayımlanmasının ardından babamın yaşadığı sevince tanıklık etmekti.