Küresel İklim ve Sağlık İttifakı (GCHA) öncülüğünde sağlık ve iklim kuruluşları, COP31’e katılan ülkelere iklim politikalarında insan sağlığını önceliklendirme çağrısı yaptı. Türkiye’den Temiz Hava Hakkı Platformu’nun (THHP) da imza attığı ortak metinde; fosil yakıtlardan adil çıkış, iklim finansmanının hibe yoluyla sağlanması, kirletici şirketlerin karar süreçlerinden uzak tutulması ve sağlık uzmanlarının müzakerelerde yer alması istendi.
Temiz Hava Hakkı Platformu, COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum’un sağlığın iklim kararlarının toplumsal faydasını belirlemede temel ölçüt olması gerektiği yönündeki açıklamasını, Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı ve COP31 Müzakereler Başkanı Chris Bowen’ın her gecikmenin insan sağlığını etkilediğine ilişkin değerlendirmesini olumlu buldu. Ancak platform, her iki başkanın da iklim krizi ve hava kirliliğinin temel nedenlerinden fosil yakıtlardan uzaklaşma konusuna değinmediğine dikkat çekti.
GÜMÜŞEL: “TÜRKİYE ÖNCÜLÜK ETMELİ”
THHP Koordinatörü Deniz Gümüşel, ortak çağrının Türkiye açısından önemine dikkat çekerek şunları söyledi: “Küresel sağlık ve iklim camiası, COP31'de alınacak her kararın insan sağlığını koruyup korumadığına göre değerlendirilmesini istiyor. Türkiye’nin COP31’e ev sahipliği yapması, iklim eyleminde sağlığı koruma sorumluluğunu da beraberinde getiriyor. Türkiye, iklim krizinin etkileri karşısında en kırılgan grupların ihtiyaçlarının karar süreçlerine yansıtılmasına öncülük etmeli.”
Gümüşel, tavsiye metninin; ‘Fosil Yakıtlardan Adil Bir Şekilde Uzaklaşma’, ‘Krizin Bedeli Borçla Değil, Hibeyle Karşılanmalı’, ‘Kirleticiler Karar Masasında Olmamalı’ ile ‘Sağlık ve Bilim Karar Masasında Olmalı’ başlığıyla dört temel talep etrafında şekillendiğine işaret etti.
ADİL GEÇİŞTE SAĞLIK DA GÜVENCE ALTINA ALINMALI
Ortak çağrıda, kömür, petrol ve gazın hem iklim krizinin hem de hava kirliliğinin temel kaynakları olduğu vurgulandı. Fosil yakıt kaynaklı hava kirliliğinin dünya genelinde milyonlarca erken ölüme neden olduğuna dikkat çekilerek, yenilenebilir enerjiye dayalı elektrifikasyonun önceliklendirilmesi istendi.
COP30'da geliştirilmesine karar verilen Adil Geçiş Mekanizması'nın COP31'deki görüşmelerinde sağlığın da temel unsurlardan biri olması gerektiği belirtildi. Yenilenebilir enerji teknolojilerinde kullanılan minerallerin çıkarılması sırasında ortaya çıkan sağlık zararlarının da önlenmesi çağrısı yapıldı.
İKLİM FİNANSMANINDA BORÇ YERİNE HİBE TALEBİ
İklim krizine en az katkıda bulunan gelişmekte olan ülkelerin ve küçük ada devletlerinin krizden ağır biçimde etkilendiğine dikkat çekilen metinde, bu ülkelerin uyum çalışmaları için yüksek faizli borçlanmaya zorlanmasının yoksulluğu ve sağlık sorunlarını derinleştirdiği ifade edildi.
Kuruluşlar, uyum finansmanının 2035'ten çok önce yıllık en az 120 milyar dolara çıkarılmasını, kamu kaynaklı ve elverişli koşullarda sağlanan finansmanın artırılmasını istedi. Kayıp ve zarar mekanizmalarında ise hibe temelli desteğin güçlendirilmesi çağrısı yapıldı.
Sağlıktan tarıma, sudan altyapıya kadar farklı alanlarda insanların sağlığını koruyan önlemlerin bu kaynaklarla desteklenmesi gerektiği belirtildi.
Ortak metnin bir diğer talebi, fosil yakıt ve diğer kirletici sektörlerin iklim müzakereleri üzerindeki etkisinin önlenmesi oldu. COP başkanlıkları, BM İklim Değişikliği Sekretaryası ve ülkelerin heyetler, sponsorluklar ve danışmanlıklar üzerinden kurulan ilişkileri açıklaması, olası çıkar çatışmalarına karşı önlem alması istendi.
SAĞLIK UZMANLARI MÜZAKERE MASASINDA YER ALMALI
Sağlık ve iklim kuruluşları, iklim kararlarının çoğunlukla enerji, dışişleri ve maliye alanındaki kurumlar tarafından şekillendirildiğine, sağlık uzmanlarının ve yerel toplulukların ise yeterince temsil edilmediğine dikkat çekti.
Kararların IPCC başta olmak üzere bilimsel çalışmalar temelinde alınması, yerli halkların ve yerel toplulukların geleneksel bilgi birikiminin iklim ve tarım politikalarına dahil edilmesi talep edildi. Ayrıca toplumsal cinsiyet, cinsel sağlık, üreme sağlığı, haklar ve beslenme konularının tüm müzakere başlıklarında gözetilmesi gerektiği vurgulandı.
THHP Yürütme Kurulu Üyesi ve halk sağlığı uzmanı Doç. Dr. Melike Yavuz da iklim politikalarının doğrudan toplum sağlığını etkilediğini belirterek şu değerlendirmede bulundu: “İklim politikalarında yapılan her tercih, toplum sağlığı açısından da sonuçlar doğuruyor. Sağlığı iklim kararlarının odağına koymak, alınacak kararların insan sağlığını nasıl etkileyeceğini önceden değerlendirmek demek. Enerjiden ulaşıma, tarımdan kentleşmeye kadar her alanda, sağlık risklerini azaltan ve toplum sağlığını iyileştiren seçeneklere öncelik verilmesini öneriyoruz.”