Kahve keyfi bağımlılığa dönüşmesin!
Sabah kahve içmeden güne başlayamamak ya da tüketilmediğinde baş ağrısı yaşamak, kafein yoksunluğunun habercisi olabilir. Prof. Dr. Tayfun Uzbay, kahve tüketiminde asıl belirleyici unsurun fincan sayısından çok, kişinin tüketim üzerindeki kontrolü olduğunu vurguladı
Günlük yaşamın vazgeçilmez alışkanlıklarından biri hâline gelen kahve tüketimi, özellikle gençler arasında giderek yaygınlaşırken aşırı kafein alımının sağlık üzerindeki etkileri de merak konusu oluyor. Sabahları uyanmak, gün içinde enerjik kalmak ya da konsantrasyonu artırmak amacıyla tüketilen kahve, zamanla fiziksel bağımlılığa ve yoksunluk belirtilerine yol açabiliyor. Üsküdar Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöropsikofarmakoloji Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Tayfun Uzbay; kafeinin beyin üzerindeki etkilerinden bağımlılık riskine, aşırı tüketimin olası zararlarından sağlıklı tüketim sınırlarına kadar merak edilen soruları yanıtladı.
“KAHVE VE KAFEİNİ BİRBİRİNDEN AYIRMAK GEREKİR”
Kahve ve kafeini birbirinden ayırmak gerektiğini söyleyen Uzbay, “Çünkü kahve tüketiminde bağımlılık potansiyelinden esas olarak sorumlu olan madde, kahvenin içerdiği kafeindir. Türk kahvesi, espresso, filtre kahve ve hazır kahve gibi farklı kahve türlerinin kafein miktarları da birbirinden farklıdır. Porsiyon büyüklüğü arttıkça alınan kafein miktarı da artar.” dedi.
Uzbay, “Kafeinin beyindeki temel etkisi, uyku ve yorgunluk hissinin oluşmasında önemli rol oynayan adenozin adlı nörokimyasalın reseptörlerine bağlanmasını engellemektir. Adenozinin etkisini azaltan kafein; kişinin kendisini daha uyanık, dikkatli ve enerjik hissetmesini sağlar, konsantrasyonu artırabilir, tepki süresini kısaltabilir ve fiziksel performansı geçici olarak iyileştirebilir. Ancak kafein, vücuda gerçek anlamda enerji sağlamaz veya uyku ihtiyacını ortadan kaldırmaz.” diyerek sözlerini şöyle sürdürdü: “Düzenli kahve tüketen birçok kişide zamanla fizyolojik bir uyum gelişebilir. Bununla birlikte, bu kişilerin yalnızca bir bölümünde tüketimi kontrol edememe, azaltmakta güçlük çekme veya olumsuz sonuçlarına rağmen kafein tüketimini sürdürme gibi sorunlar ortaya çıkar. Bu tür davranışlar, fizyolojik uyumun ötesinde, sorunlu kafein kullanımına işaret eder.”
“KAFEİN YOKSUNLUĞU OLUŞABİLİR”
Sabah kahve içmeden ayılamamak veya kahve içmeyince baş ağrısı yaşamak gibi durumlarla çok sık karşılaşıldığını belirten Uzbay, “Bu durum, düzenli kafein tüketimine bağlı olarak gelişen fiziksel bağımlılığın ve yoksunluk belirtilerinin bir göstergesi olabilir. Kafein düzenli ve yüksek miktarda tüketildiğinde beyin, zamanla kafeinin etkilerine uyum sağlamaya başlar. Kafein alınmadığında ise baş ağrısı, uyku hâli, halsizlik, dikkat azalması ve huzursuzluk gibi yoksunluk belirtileri ortaya çıkabilir. Bu belirtiler genellikle son kafein tüketiminden 12-24 saat sonra başlar ve bir süre şiddetlenebilir. Dolayısıyla sabah kahve içtikten sonra kişinin kendini daha iyi hissetmesi, yalnızca kafeinin uyarıcı etkisinden değil, gece boyunca gelişen hafif yoksunluk belirtilerinin azalmasından da kaynaklanabilir. Ancak her sabah kahve içme ihtiyacı hisseden veya kahve içmediğinde baş ağrısı yaşayan kişide mutlaka bir bağımlılık bozukluğu bulunduğunu söylemek doğru değildir; çünkü baş ağrısı uykusuzluk, yorgunluk ve stres gibi farklı nedenlerden de kaynaklanabilir.” ifadelerini kullandı.
Uzbay, “Kahve tüketiminin sorunlu bir alışkanlığa dönüştüğünün en önemli göstergesi, kişinin tüketim üzerindeki kontrolünü kaybetmesidir. Zamanla aynı uyarıcı etkiyi elde etmek için daha fazla kafeine ihtiyaç duyulması tolerans gelişiminin bir göstergesidir. Bununla birlikte, burada belirleyici olan yalnızca günde kaç fincan kahve içildiği değil, tüketimin kişinin fiziksel ve ruhsal sağlığı ile günlük yaşamı üzerindeki etkileridir. Psikiyatride kullanılan DSM sınıflandırmasında kafein yoksunluğu tanımlanmış bir klinik durumken, kafein kullanım bozukluğu daha fazla araştırılması gereken bir durum olarak ele alınmaktadır.” şeklinde konuştu.
SAĞLIĞI NASIL ETKİLİYOR?
Fazla kafein tüketiminin sağlık açısından riskler oluşturduğunu söyleyen Uzbay, “Aşırı kafein tüketimi uykusuzluk, çarpıntı, titreme, sinirlilik, kaygı ve mide rahatsızlıklarına yol açabilir. Özellikle günün ilerleyen saatlerinde tüketilen kahve, uyku kalitesini düşürerek ertesi gün daha fazla kafein ihtiyacı doğuran bir kısır döngü yaratabilir. Bununla birlikte ölçülü kahve tüketimi; bazı araştırmalarda tip 2 diyabet, karaciğer hastalıkları ve Parkinson hastalığı riskinin daha düşük olmasıyla ilişkilendirilmiştir. Sağlıklı yetişkinler için günlük 400 miligrama kadar kafein tüketimi genel olarak güvenli kabul edilir. Gebelerde günlük kafein tüketiminin 200 miligramı aşmaması önerilirken, çocukların özellikle enerji içecekleri gibi yüksek kafein içeren ürünlerden uzak tutulması önemlidir.” dedi.