Beslenme maliyeti arttı
Toplum Çalışmaları Enstitüsü tarafından yayımlanan İdeal Beslenme Endeksi’ne göre sağlıklı ve dengeli beslenmenin maliyeti 2026’nın ilk üç ayında tüm hane tiplerinde ciddi oranlarda yükseldi
Toplum Çalışmaları Enstitüsü, hanelerin sağlıklı beslenme için katlandığı maliyetleri izlemek amacıyla “İdeal Beslenme Endeksi” çalışmasını başlattı. Yayımlanan ilk rapor, son yıllarda artan gıda fiyatlarının özellikle temel ihtiyaçlar üzerinden hanehalkı refahını olumsuz etkilediğini gösterdi. Raporda, “Ürün ve hizmet fiyatlarındaki kalıcı artış eğilimi, temel ihtiyaç kalemlerindeki maliyet baskısını daha görünür hâle getiriyor” denildi.
Endeks, Sağlık Bakanlığı’nın Türkiye Beslenme Rehberi’ndeki (TÜBER) örnek menüler temel alınarak oluşturuldu. Sabit içerikli gıda sepetlerinin maliyeti piyasa fiyatları üzerinden hesaplanırken, veriler WEB-TÜFE setinden derlendi.
MALİYET ORANI YÜZDE 30
Raporda gıda harcamalarının hane bütçeleri içindeki payının gelir gruplarına göre önemli ölçüde farklılaştığına dikkat çekildi. Buna göre 2024 yılı itibariyle en düşük gelir grubundaki haneler toplam harcamalarının yüzde 30,4’ünü gıda ve alkolsüz içeceklere ayırırken, en yüksek gelir grubunda bu oran yüzde 12,8 seviyesinde bulunuyor. Raporda bu durumun, “düşük gelir gruplarının bütçelerinde gıdanın zorunlu harcama kalemi olarak daha yüksek bir ağırlık taşıdığını ve gıda fiyatlarındaki artışlardan orantısız biçimde etkilendiklerini” gösterdiği ifade edildi.
ÜÇ REFERANS HANE MODELİ
Endeks kapsamında, Türkiye’deki farklı demografik yapıları temsil etmek amacıyla üç referans hane modeli oluşturuldu. İlk model; 3 aylık bir bebek, 4 yaşında bir erkek çocuk, 30 yaşında emziren bir kadın ve 36 yaşında bir erkekten oluşuyor. İkinci model ise 10 yaşında bir kız çocuk, 16 yaşında bir erkek çocuk ile 42 yaşındaki kadın ve erkekten oluşan dört kişilik bir haneyi temsil ediyor. Üçüncü modelde ise 3 aylık bir bebek, 4 yaşında bir çocuk, 30 yaşında emziren bir kadın, 36 yaşında bir erkek ve 68 yaşında bir bireyin yer aldığı geniş aile yapısı esas alınıyor. Raporda, bu hane tiplerinin Türkiye’deki tüm haneleri temsil etmediği de vurgulandı. Modellerin, farklı yaş ve demografik özelliklere sahip haneler arasında analitik karşılaştırma yapılabilmesi amacıyla oluşturulduğu belirtildi.
GIDA MALİYETİNDE ARTIŞ
İdeal Beslenme Endeksi sonuçlarına göre dört kişilik bir haneyi temsil eden “Aile 1” için sağlıklı beslenme düzeninin sürdürülebilmesi amacıyla gerekli günlük gıda maliyeti ocak ayında yüzde 6,3 arttı. Günlük maliyet bin 171 liradan bin 245 liraya yükseldi. Aynı dönemde “Aile 2” için ocak ayında yüzde 10,4, şubat ayında yüzde 4,4, mart ayında ise yüzde 4,3 oranında artış kaydedildi. “Aile 3” için ise artış oranları ocak ayında yüzde 9,8, şubat ayında yüzde 2,2 ve mart ayında yüzde 5,2 olarak hesaplandı.
YÜKSEK DÜZEYDE ARTIŞLAR
Endeks sonuçlarına göre 2026’nın ilk üç ayında referans beslenme maliyetindeki kümülatif artış dikkat çekici seviyelere ulaştı. Referans alınan aile tiplerine göre ocak ayı başı baz alındığında mart ayı sonunda maliyet “Aile 1” için yüzde 14,1, “Aile 2” için yüzde 20,2, “Aile 3” için yüzde 18,1 olarak hesaplandı. Raporda, “aylık bazda görece sınırlı görünen artışların kümülatif etkisi dikkate alındığında üç aylık toplam maliyet artışının hane bütçeleri üzerinde anlamlı bir baskı oluşturduğu” ifade edildi.