Şehremaneti Çeşmesi restore edildi
İBB Miras ekipleri, Göztepe’de bulunan tarihi Şehremaneti Çeşmesi’nde restorasyon çalışmalarını tamamladı. Osmanlı’nın son döneminden Cumhuriyet’in ilk yıllarına uzanan geçmişiyle dikkat çeken dökme demir çeşme, özgün kimliği korunarak kentsel hafızaya yeniden kazandırıldı
İstanbul Büyükşehir Belediyesi’ne bağlı İBB Miras ekipleri, Göztepe’de bulunan tarihi Şehremaneti Çeşmesi’nde restorasyon çalışmalarını tamamladı. İBB Miras’ın verdiği bilgilere göre Şehremaneti Çeşmesi, İstanbul’un su kültürü ve kent altyapısı tarihini yansıtan önemli yapılardan biri. Çeşmenin inşa tarihi ile ilgili farklı görüşler bulunuyor. Çeşmenin üzerinde yer alan tarih ibaresinden yapım yılının 1926 olduğu ileri sürülürken, bazı kaynaklara göre ise yapı II. Abdülhamid tarafından yaptırılmış Hamidiye çeşmelerinden biri olup 1906 veya 1910 yılında yapılmış olabilir. Bu farklı tarihlendirmelerin, çeşmenin Osmanlı’nın son döneminden Cumhuriyet’in ilk yıllarına uzanan süreçte kullanımı ve yenilenmesiyle ilişkili olabileceği belirtiliyor.
DÖKME DEMİR ÇEŞME
II. Abdülhamid döneminde kullanıma açılan Hamidiye Su Yolu kapsamında şehir içinde çok sayıda çeşme inşa edildiği biliniyor. Bu çeşmelerden bazıları askeri mühendis André Berthier tarafından tasarlanarak Paris’teki Val d’Osne dökümhanesinde üretilmiş ve İstanbul’un çeşitli noktalarına yerleştirilmiş dökme demir çeşmelerden oluşuyor. Kayışdağı Çeşmesi olarak da bilinen tarihi yapı, Anadolu Yakası’nda yer alan Kayışdağı suyunun kullanıldığı çeşmelerden biri. Osmanlı döneminde kurulan isâle hatları sayesinde Kayışdağı kaynaklarından çıkan memba sularının Üsküdar, Kadıköy, Erenköy, İçerenköy ve Bostancı gibi yerleşimlere ulaştırıldığı biliniyor. Kayışdağı kaynaklarının kullanımına yönelik çalışmaların 17. yüzyıla kadar uzandığı ve bu memba suyunun İstanbul’un tanınmış içme suları arasında yer aldığı ifade ediliyor. Bu özellikleriyle Şehremaneti Çeşmesi, tarihî su yollarının kent yaşamındaki rolünü gözler önüne seren önemli bir örnek olmasının yanı sıra, modern üretim tekniklerinin çeşme mimarisine yansımasını temsil eden değerli bir tarihî yapı niteliği taşıyor.
“UYGUN BİÇİMDE ONARILDI”
İBB Miras’ın benimsediği restorasyon yaklaşımının kültür varlıklarının tarihsel kimliğine saygı duyan, yapının özgünlüğünü korumayı esas alan ve minimum müdahale ilkesi doğrultusunda sürdürülebilir korumayı hedefleyen bütüncül bir anlayışa dayandığı belirtiliyor. Bu doğrultuda gerçekleştirilen çalışmalar kapsamında öncelikle yapının mevcut durumu detaylı biçimde analiz edildi. Çeşmenin çevresel etkiler, korozyon ve boya katmanları nedeniyle özgün yüzeyinin yıprandığı tespit edildi. Temizlik ve raspa çalışmalarının ardından eksik veya zarar görmüş bölümler özgün malzeme ve tekniklere uygun biçimde onarıldı. Yapı yeniden boyanırken kitabeler ve süsleme öğelerinin konservasyonu yapılarak görünürlükleri artırıldı.
PARİS’TEN KADIKÖY’E
İBB Miras’ın paylaştığı bilgilere göre Sanayi Devrimi’nin ardından Avrupa’da inşaat sektöründe dökme demir önemli bir yapı malzemesi olarak kullanılmaya başlandı. 20. yüzyılın başlarında Paris’in farklı noktalarına dökme demirden yapılmış çeşmeler yerleştirildi, aynı dönemlerde Osmanlı İmparatorluğu’nda da demir döküm çeşmeler üretildi. Bu döküm çeşmeler klasik Osmanlı dönemi çeşmelerinden hem mimari nitelikleri hem de malzemeleriyle farklılaşıyor. Günümüzde kent içinde çoğu zaman fark edilmeden varlığını sürdüren bu tür yapılar, kamusal yaşamın sürekliliğini temsil eden sessiz tanıkları olarak kabul ediliyor.
Dökme demir malzemeden üretilmiş olmasıyla dikkat çeken Şehremaneti Çeşmesi, klasik Osmanlı dönemi çeşmelerinden mimari özellikleri ve malzemesiyle ayrılıyor. Yapı, kenarları pahlı dikdörtgen planlı bir kaide üzerinde yükseliyor ve ince, yuvarlak kesitli çift sütunlar tarafından taşınıyor. Bitkisel motifli kabartmalarla süslenmiş sivri kemerleri estetik bir kompozisyon oluştururken, üst bölümde bulunan sekizgen saçakta “Kayışdağı”, “Şehremaneti”, “Suyu” ve “Sene 1926” ibareleri yer alıyor. Kaide kısmında görülen “Val d’Osne” ve “Paris” yazıları ise yapının Paris’teki Val d’Osne dökümhanesinde üretilerek İstanbul’a getirildiğini gösteriyor.
ORTAK HAFIZA GELECEĞE TAŞINIYOR
İBB Miras, İstanbul’un tarihsel ve kültürel birikiminin önemli taşıyıcılarından olan çeşmelerin korunmasının kentsel hafızanın sürdürülmesi açısından büyük önem taşıdığına dikkat çekiyor. Şehremaneti Çeşmesi’nin restorasyonu da bu anlamda, yalnızca bir kültür varlığının korunmasını değil, Kadıköy’ün tarihsel kimliğinin güçlendirilmesini ve semtin geçmişi ile bugünü arasında süreklilik kuran ortak hafızanın geleceğe taşınmasını simgeliyor.
İBB Miras’ın paylaştığı bilgilere göre 2019’dan bugüne dek Fatih 3. Selim Çeşmesi, Ayasofya Üçyüzlü Çeşme, 1. Abdülhamid Han Çeşmesi, Tophane Meydan Çeşmesi, Beykoz On Çeşmeler, Ortaköy Hibetullah Hanım Çeşmesi, Hamidiye Çeşmeleri gibi İstanbul mirasının simge çeşmelerinin de yer aldığı 235 tarihî çeşmenin bakım, onarım ve restorasyon çalışmaları tamamlanarak tarihi çeşmeler koruma altına alındı. Çok katmanlı tarihsel dokusuyla öne çıkan Kadıköy’de de onlarca çeşmede bakım-onarım ve restorasyon çalışmaları gerçekleştirildi.