Türkiye’nin gençleri ne halde?
Habitat Derneği’nin “Türkiye’de Gençlerin İyi Olma Hali Araştırma Raporu”na göre işsizlik kaygısı, gelir yetersizliği ve belirsizlik duygusu gençlerin iyi olma halini baskılıyor
Habitat Derneği, bu yıl “Gençlerin İyi Olma Hali Raporu”nun altıncısını yayımladı. 30 Mart’ta yayımlanan 2025 yılı Türkiye Gençlerin İyi Olma Hali Araştırma Raporu, dernek tarafından 2017’den bu yana Infakto RW işbirliğiyle hazırlanan serinin son çıktısı. Türkiye’nin 33 ilinde, 18-29 yaş aralığındaki bin 403 gençle yüz yüze görüşülerek hazırlanan rapor, gençlerin ekonomik durumundan psikolojik sağlığına, gelecek beklentilerinden dijital yetkinliklerine kadar geniş bir perspektif sunuyor. Rapor, gençlerin refahını sadece ekonomik verilerle değil, toplumsal güven ve gelecek beklentileri gibi çok boyutlu değişkenlerle analiz ediyor.
YAŞAM MEMNUNİYETİNDE SINIRLI ARTIŞ
Araştırma bulgularına göre, gençlerin yaşam memnuniyeti 2023 yılına kıyasla 8 puan artarak yüzde 54 seviyesine yükseldi. Ancak bu oran, 2017 yılında ölçülen yüzde 71 düzeyinin hala 17 puan gerisinde kalıyor. Yaşam memnuniyetinin en güçlü belirleyicisi ise istihdam durumu olarak öne çıkıyor; çalışan gençlerde memnuniyet yüzde 58 iken, iş arayanlarda bu oran yüzde 27’ye kadar düşüyor.
GELECEK UMUDU KIRILGAN
Yaşam memnuniyetindeki kısmi artışa rağmen, gençlerin gelecekten umutlu olma oranı yüzde 45 ile düşük seyretmeye devam ediyor. Özellikle iş arayan gençlerde gelecekten umutlu olanların oranı yalnızca yüzde 16'da kalıyor. İş bulma kaygısı ise kronik bir sorun; her on gençten yedisi (yüzde 72) herhangi bir sebeple iş arasa kolayca iş bulamayacağını düşünüyor. Gençler iş bulmanın önündeki en büyük engeli yeterli iş olanaklarının olmaması (yüzde 38) olarak görüyor. Ancak bunu yüzde 33 ile “iş bulmayı sağlayacak tanıdıkların olmaması” (torpil algısı) ve yüzde 29 ile düşük ücretler izliyor. Ayrıca iş piyasasının talep ettiği yabancı dil gibi becerilerle gençlerin sahip oldukları arasında ciddi bir uçurum göze çarpıyor; gençlerin yüzde 57’si yabancı dil bilmenin iş bulmak için kritik olduğunu düşünürken, kendini bu alanda yeterli görenlerin oranı sadece yüzde 16.
YARIDAN FAZLASI ÇALIŞMIYOR
Araştırmaya göre gençlerin yüzde 44’ü tam zamanlı, yüzde 4’ü yarı zamanlı çalışırken yüzde 52’si herhangi bir işte yer almıyor. Çalışmayanlar arasında öğrenciler ve iş arayanlar ağırlıkta.
Gençlerin işgücü piyasasındaki konumu cinsiyete göre keskin bir farklılık gösteriyor. Genç erkeklerin yüzde 59’u çalışırken, kadınlarda bu oran yüzde 38’de kalıyor. Özellikle ne eğitimde ne de istihdamda olan, “ev genci” olarak tanımlanan grupta kadınların oranı yüzde 26 iken, erkeklerde bu oran yalnızca yüzde 6.
BORÇ KISKACI
Gençlerin yüzde 35’inin kredi kartı, yüzde 19’unun tüketici kredisi borcu bulunuyor. Tasarruf yapabilenlerin oranı yalnızca yüzde 26 olup, birikimlerin temel amacı yüzde 82 oranında “acil durumlara karşı güvence oluşturmak”. Gençlerin yüzde 49’u son bir yılda gelirlerinin harcamalarını karşılamadığını belirtiyor. Arkadaşlarla en yaygın aktivite kahve/kafe buluşmaları (yüzde 59) ve AVM’lerde vakit geçirmek (yüzde 37). Sinema (yüzde 4) ve konser (yüzde 2) gibi kültürel etkinliklere katılım ise yok denecek kadar az. Yüzde 32’si arkadaşlarıyla yaptıkları aktiviteleri “hiç yeterli değil” olarak değerlendiriyor.
GÖÇ İSTEĞİ DÜŞTÜ
Raporda dikkat çeken en önemli değişimlerden biri, yurt dışına göç etme isteğindeki azalma oldu. 2023 yılında yüzde 43 olan başka bir ülkeye yerleşme düşüncesi, 2025 yılında yüzde 28’e geriledi. Eğitimine yurt dışında devam etmek isteyenlerin oranı ise yüzde 28’den yüzde 20'ye düştü.
DİJİTAL KULLANIM YÜKSEK
Fiziksel sağlık memnuniyeti yüzde 72 düzeyinde olsa da, gençlerin ruhsal iyi oluş hali üzerinde ekonomik belirsizliklerin baskısı hissediliyor. Gençlerin yaklaşık beşte biri son bir ayda sık sık uykusuzluk, bitkinlik ve mutsuzluk yaşadığını ifade ediyor. Dijital dünyada ise kullanım yoğun, ancak yetkinlik düşük seyrediyor. Gençlerin yüzde 95'i her gün internete erişirken, kendini dijital konularda yetkin görenlerin oranı yalnızca yüzde 28. Ayrıca her dört gençten biri (yüzde 24) internette rahatsız edici mesajlara maruz kaldığını belirterek dijital zorbalığa dikkat çekiyor.
Sivil katılım zayıf
Gençlerin yalnızca yüzde 5'i gönüllü faaliyetlerde yer alırken, yüzde 8’i bir sivil toplum kuruluşuna üye. Katılımın düşüklüğünde zaman yetersizliği, maddi koşullar ve uygun platform bulamama öne çıkıyor.
Güvenlik algısında artış
Gençlerin yaşadıkları kente dair güvenlik algısında pozitif bir değişim gözleniyor. Kendini güvende hisseden genç kadınların oranı 2023’e göre 13 puan artarak yüzde 61’e yükseldi. Gençlerin yüzde 77'si yaşadığı şehirden memnun. Yüzde 82’si kendini o şehrin parçası olarak tanımlıyor. En çok yaşamak istenen şehirler ise İstanbul, İzmir ve Ankara.
Yüzde 84 “göreli yoksunluk” içinde
Gençlerin ekonomik durumuna dair veriler, ciddi bir finansal baskıya işaret ediyor:
* Yalnızca yüzde 40’ı maddi durumundan memnun.
* Yüzde 84’ü ihtiyaç duydukları gelir ile mevcut gelirleri arasındaki fark nedeniyle “göreli yoksunluk” yaşıyor.
* Ekonomik sorunlardan etkilenenlerin yüzde 61’i zorunlu giderlerini ödeyemediğini, yüzde 55’i ise yakın çevresinden borç aldığını belirtiyor.
* Gençlerin en önemli gelir kaynağı hala aile desteği olmaya devam ediyor.