Neden spor izliyoruz?

03 Eylül 2020 - 12:59

Geçen yazıda aktif dinlemeden bahsetmiştim, bu defa da aktif izlemeye bakalım mı?

Nigün Toker, Socrates dergisinin Eylül sayısına verdiği röportajda Aristoteles’in tragedyalar üzerine yazdıklarından çok etkilendiğini söyleyerek, seyrettiğiniz şeyin yaptığınız şey olmamasının değerinden bahsediyor. “Hayatımda elime raket almadım ama tenise bayılıyorum. Hayatımda elime isteka da almadım ama snooker izliyorum. Oyunu seyretmek yani asla yapamadığınız belki de yapmayacağınız bir etkinliği izlemek insan olmaya dair tanımlarınızın genişlemesine yol açar. İkincisi, seyrettiğiniz şeye dair bir yargı oluşturduğunuzda aktif bir şeye dönüşür. Ve dönüştürür.”

Aristo, Poetika’sında tabii ki spordan bahsetmiyor. Bahsettiği tragedyalar ve sanat. Sanatsal yaratmanın doğası, insanın ‘anlama ve bilme’ arzusundan kaynaklanıyor. Seyrettiğiniz oyun, seyir etkinliği sırasında, bir yargı oluşturmanıza yardımcı olduğu için, bu sizi günlük hayatınızda yaşadığınız çatışmaları, herkesten sakladıklarınızı, içine attıklarınızı başkası üzerinden çözümlemenizi sağlıyor. Aristo’nun deyişiyle, “Tragedya, uyandırdığı acıma ve korku duygularıyla ruhun tutkularından arınmasını sağlıyor.” Trajik bir dış uyaran sonucunda ‘katarsis’ adını verdiği bir fenomen gerçekleşiyor ve ruh arınıyor. Katarsis kelimesinin ilk telaffuz edildiği tarih bu: MÖ 350. MS 2020 yılında benim Serena izlerken hissettiklerimi anlatıyor.

Bugünlerde Amerika Açık’ta 25. Grand Slam’inin peşinde koşuyor Serena Williams. O, sadece tarihin gördüğü en önemli tenis oyuncularından biri değil. Irkçılık ve cinsiyetçilik konularında da tam bir lider ve rol model. Sahadaki gücünü ve duruşunu saha dışına taşıyan sporcuların iki elin parmaklarını geçmediği bir dönemde, zor olanın o konuyu dile getiren ve inandığı şey uğruna gerekirse kontratının iptal edilmesini göze alan Colin Kaepernick olduğunu bilecek kadar bu işi takip edenler için Serena tam bir ikon. Hem kendi endüstrisini hem toplumun bazı konulardaki kültürel kodlarını hem de modayı çok iyi tanıyor. Bireysel gücünü, sponsorlarının gücüyle birleştirerek konuşuyor ve tavır ortaya koyuyor. 

Tenis oynarken giydiği kıyafetler, içinde bulunduğu sporun alışkanlıklarını ve sınırlarını zorluyor. Saha içinde neredeyse Marvel’den fırlamış bir süper kahramana dönüşüyor. Rekabetin sınırlarını zorlayan, kadının özgürleşmesi ve eşitliği savunan bir süper kahraman. Sadece gücüyle ve önüne geleni devirmesiyle meşhur olanlardan değil. Saha dışında oldukça sorunlu bir hamilelik geçirdiğini anlatan, zor doğum esnasında neredeyse öleceğini bildiğimiz, röportajlarında kariyerle iş hayatını birlikte götürmekte zorlandığından bahseden en yakın arkadaşımız oluyor. Komşu kızı. Biz.

Şubat 2018’te Amerika’daki Vogue dergisine bebeğiyle kapak olduğunda da, hamileyken Annie Leibovitz’e çıplak poz verdiğinde de, HBO’da yayınlanan ‘Serena Olmak’ (Being Serena) belgeseli sonrasında da inanılmaz cinsiyetçi ve ırkçı saldırılara maruz kaldı. 2018’te Roland Garros’ta etek giymeyip siyah tulumla sahaya çıktığı ve ‘Buraya ve buranın kurallarına saygı göstermemekle’ suçlandığında, oranın kuralların erkekler tarafından yazılan bir kamusal alan olduğunu hatırlattı. ‘Norm’un ne olduğunu sen belirlediğinde, ‘normal’ de sen oluyorsun haliyle.

2018 zorlu bir yıldı onun için. Doğumdan bir sene sonra sahalara döndü. Çok erken olduğu için Avustralya Açık’a katılmadı. Wimbledon finalinde Simona Halep’e yenildi. Kendi evinde kazanmak istiyordu ancak Amerika Açık Finali’ni de kaybetti. Bir ‘hayranına’ yenilecekti, Naomi Osaka’ya. Maç esnasında hakem tarafından defalarca uyarı aldı; Raketini kırdığı için, yasak olmasına rağmen koçundan taktik aldığı için ve hakeme ‘hırsız’ diye bağırdığı için. Maç sonrasında buna 17 bin dolar ceza eklendi. Serena’nın maç esnasında hakeme, “Ben anneyim, anneler yalan söylemez” dediğini duyduk. Sanırım Serena’yı sorguladığım tek andı bu. Ben de anne olduğum ve arada yalan söylediğim için olabilir tabii.

Profesyonel Kadın Tenisçiler Birliği WTA, Serena’nın yanında durdu ve ona verilen cezaların ve yaptırımların ağır olduğunu, benzer durumlarda erkek tenisçilere daha ‘toleranslı’ davranıldığına defalarca şahit olduğumuzu hatırlattı. Haklı olduklarını anlamak için hafızamızı McEnroe’ye kadar zorlamaya gerek yok, Nick Kyrgios’u hatırlamamız yeterli. Tabii ki bence de Serena ve tüm kadın tenisçiler sahada soğukkanlılığını korumalılar. Tıpkı erkekler gibi. 

“Seyrettiğiniz oyun, seyir etkinliği sırasında, bir yargı oluşturduğunuzda aktif bir şeye dönüşür. Ve dönüştürür. Beğeni de bir yargıdır, mesela herhangi bir oyuncu top toplayıcı çocuğa kötü davrandığında, ‘Bu kötü’ demek de etkinliğin bir parçasıdır.” diyor Nilgün Toker söyleşinin devamında. Yani spor seyretmek, sadece oyuncunun ya da izlediğiniz takımın performansını beğenme ve onaylama değildir. İzlerken parçası olmak, oyun üzerine konuşurken birbirimize bağlanmak, dönüşüm sağlamak…

Serena’yı neden izlediğimizi bilmem anlatabildim mi?

Yazarın Diğer Yazıları

Hayat fena halde spora benzer

Liverpool’dan çıkıp, Manchester ve Oscar törenlerinden geçip hayata dair dersler çıkarmayı spor dışında neyin aracılığıyla başarabilirdik? 1-1 biten Tottenham maçından sonra rakibin defans anlayışı hakkında ne düşünüldüğü sorulunca Liverpool antrenörü Jürgen Klopp ki bitime üç hafta kala, şampiyonluk yolunda altın değerinde iki puanı biraz önce ...

Kırılma yılı ve yazı

Türkiye’de futbol tam bir kırılma dönemi yaşıyor, bu esnada başka diyarlarda gündemler çok farklı. Bu yaz spor alanında hiç büyük organizasyon yok diyenleri ise Temmuz’da büyük bir sürpriz bekliyor… Federasyon başkanımız yok, Nihat Özdemir istifa etti. Onunla beraber bazı yönetim kurulu üyeleri de… Yeni başkan, 16 Haziran’da yapılacak Olağanüstü ...

Yeni kral öldü, yaşasın eski kral

Fransa futbolunun tartışmasız kralı PSG hayattaki tek hedefi Şampiyonlar Ligi’nden bir kez daha acı bir şekilde elenirken, onu yıkan da yabancısı değil, Fransız Karim Benzema oldu… Meşhur tekerlemeyi, ‘İngiltere kralı, rahmetli Başkan Kennedy, Beckenbauer, kaleci Mayer, Nadia Komanaçi, Brigitte Bardot, Fenerbahçeli Cemil ve taçsız kral PSG’ olarak ...

Sporda mükemmeli aramak

Kamila Valieva buz pateninde ilkleri ve bir kadın için imkansız kabul edilen atlayışları peş peşe gerçekleştirdiği unutulmaz performansıyla ülkesine altın madalya kazandırdıktan birkaç gün sonra doping iddialarıyla gündemde… Ne yaparsam yapayım etkisini silemediğim unutulmaz Whiplash filminin nefret etmeye doyamadığınız hocası Terrence Fletcher, ...

Sporda anda kalmak

Hayır, bu tahmin ettiğiniz gibi hayatta ve sporda anda kalmanın önemi üzerine bir yazı olmayacak. Yoğun gündemde anda kalmaktan yorulduk biraz. Sanırım artık biraz daha planlı programlı yarınlar istiyoruz. Kesin bilgi, yayalım. Son dönemlerde en çok duyduğumuz, en öne çıkan, faydalı olduğunu da düşündüğüm için pompalanan demek istemiyorum ama en ...

2021 kötü bir yıl değildi

Eğer 2021 tek bir spor olayına indirgenseydi, hani Avrupa Futbol Şampiyonası, olimpiyatlar, Kadınlar Voleybol Avrupa Şampiyonası filan hiç olmasaydı da geçen yıl sadece Formula yaşanmış olsaydı, yine de spor açısından unutulmaz bir yıl olurdu. Diğer açılardan berbat olsa da sportif açıdan hiç de kötü bir yıl değildi. Evet biliyorum, Formula 1’i ...

Ne olacak bu play-off’un hali?

Futbolda şöyle rahat rahat, olasılık hesabına girmeden gittiğimiz bir turnuva oldu, onun da sonu felaket oldu. Katar 2022 play-off kuraları öncesi yine öyle olursa böyle olur hesaplamalarıyla baş başayız. Hollanda’ya 4 atıp sonra aynı Hollanda’dan 6 yiyebiliriz. Norveç’e deplasmanda 3 atıp, evimizde berabere kalabiliriz. Fransa’yı yenip İzlanda’ ...

Avrupa tamamen “duygusal” yaklaşıyor

Geçtiğimiz ay Arsenal eski teknik direktörü, yeni FIFA Futbol Geliştirme Direktörü Arsene Wenger’in futbol dünyasında tartışma yaratan önerisinden bahsetmiştik. UEFA iki senede bir yapılacak dünya kupası fikrine sportif ve ekonomik sebeplerden karşı olduğunu açıkladı. FIFA’nın her iki senede bir dünya kupası yapalım önerisi birkaç hafta için ...

Wenger’in Hayali

Arsenal eski teknik direktörü, yeni FIFA Futbol Geliştirme Direktörü Arsene Wenger geçtiğimiz günlerde futbol dünyasında tartışma yaratan bir öneride bulundu. Alışkanlıklarımıza uymuyor diye hemen reddetmek yerine biraz detayına insek mi? 13 Kasım 2019’da FIFA tarafından dünya futbolunu geliştirme direktörü olarak atandı Arsene Wenger. Arsenal’i ...

Daha da hızlı, daha da yüksek, daha da güçlü 

Tokyo 2020’de Londra 1948 olimpiyatlarından bu yana aldığımız en yüksek madalya sayısına ulaştık ve rekor kırdık. Bazıları hala beklentilerinin altında kaldığımızı düşünüyorlarmış. Düşünsünler. Şimdi sırada Paralimpik Oyunlar var. Zaman algısı iyiden iyiye değiştiği için sadece birkaç hafta önce tamamlanmasına rağmen çok eskilerde kalmış hissi v ...

Daha hızlı daha yüksek daha güçlü

Bir yanda Tokyo 2020 tüm hızıyla sürüyor, heyecanlıyız… Bir yandan olimpik karşılaşmalar herhangi bir takımımızın en asparagas transfer haberi kadar ses getiriyor mu çok emin değilim. 18 spor dalında katıldık Tokyo 2020’ye. Kota alma süreci iki yıldan fazla sürdü. Süreç temmuz başında tamamlandı ve milli sporcularımız 108 kişilik kota kazanmayı ...

Kaybetmek değil, nasıl kaybettiğin önemli

Önceki gece turnuvanın ölüm grubundan çıkıp son 16’da İngiltere’nin rakibi olacak takımın kim olduğu 90 dakika boyunca tam 7 kez değişti. 24 takımlı format, Avrupa Şampiyonası grup aşamalarını futbolseverler için çok bilinmeyenli matematik denklemine çevirdi. Önceki gece turnuvanın ölüm grubu olarak adlandırılan F grubunda, son 16’ya hangi üç ta ...

Avrupa Şampiyonası’nı neden izleyelim?

Avrupa Şampiyonası’na çok az zaman kaldı. Uzun zaman sonra bizim çocuklar da orada olacak. Peki şampiyonada neye bakalım, neyi izleyelim. Çok tarihi bir Avrupa Şampiyonası olacak bu. Bir kere adı 2020, kendisi 2021. 60.yıldönümü olduğu için adını değiştirmek istemediler, anlayışla karşıladık ama ilk kez bir şampiyona, üzerinde yazan tarihte yapı ...

Yeni normale yeni futbol

Hafta başında Avrupa futbolunda tam tabiriyle büyük bir deprem oldu. Uzun zamandır görülmeyen şiddette bir sarsıntıydı bu. Etkilerini ortalık biraz durulduktan sonra daha net göreceğiz ama şurası belli; bu tartışma daha yeni başlıyor… Geçtiğimiz Pazar, Avrupa’nın üç farklı liginden 12 üst düzey takım bir araya gelerek ‘Super League’i kurdukların ...

Türk futbolunun 'Yılmaz'karakteri

Kelimelerin büyüsü vardır, insanların isimleri çok önemlidir, karakterlerini belirler diyenler haklılıklarını kanıtlamak için örnek arıyorlarsa, Burak Yılmaz’ın soyadı ellerini güçlendiren en büyük örnek olabilir. Maçtan sonra kendisine uzatılan kameralara, “Hollanda'ya 3 gol atmak gurur verici. Öncelikle hocama, sonra da takım arkadaşlarıma teş ...

Yaşasın 8 Mart

Covid geçtiğimiz yıl bu zamanlardan itibaren hepimizin hayatını tepetaklak etti. Pandemi şartlarında bir yılı tamamlarken, kadınlar günü şerefine olaya bir kez daha bizim açımızdan bakmaya ne dersiniz? Bugün ofise gitmem lazım. Aslında dün de gitmem gerekiyordu ama eşimin de işi olduğu için evde kaldım. Sabahın 8’inde oturduğum ve özellikle taht ...

Futbola bakıp hayatı görmek

“Ahlaka dair ne biliyorsam bunu futbola borçluyum. Çünkü top hiçbir zaman beklediğim köşeden gelmedi.”demişti eski kaleci, ünlü yazarAlbert Camus.Futboldan yeni hayat dersleri çıkarmaya hazır mısınız? İnsanlar hayatta birçok konuda birçok gruba ayrılabilir. Ama son dönemde onları, var olana konsantre olanlar ve potansiyele konsantre olanlar olar ...

Soluk mavi nokta

Yeni yılı kutlamaya hazırlanırken olan bitene farklı bakış açısından bakmak için futbolun, hayatın ve uzayın sınırlarını yollayalım mı? Bize hiç öyle gelmese de futbol kuralları olan ve kazananı net bir spor. Süre belli, oyuncular belli, takımlar ve antrenörlerin hangi kurallar çerçevesinde, neler yapabileceği belli. Sürenin bitiminde kimin kaza ...

Futbol öldü

Sanki her şey normal seyrinde devam ediyormuş gibi, sanki bu sene bize yeteri kadar darbe indirmemiş gibi, sanki bir sürü sevdiğimiz hastalanmamış, ölmemiş gibi… Maradona da bizi terk etti, gitti. Oğlum doğduğunda duvarına beş tane futbolcunun posterini asmıştım. Tam anlamıyla poster denemezdi, daha ziyade o zamanlar yeni moda olmaya başlayan ar ...

Covid-19 ve kadınlar

Hayır efendim, Covid-19 en çok 65 yaş üstü insanları etkilemedi. Pandemiden en mustarip kesim tüm dünyada kadınlar. “Çocuk da yaparım kariyer de” cümlemiz salgının ilk ayı içindeyken çöktü. Yerle yeksan oldu. Evlerinde çalışma odası olan şanslı azınlık o odayı tabii ki erkeklere kaptırdı. Onların toplantıları hiç bölünmedi. Kapıları pek çalınmad ...

Yaşlı, daha yaşlı?

Kadın ve spor denince rakamların vahim olduğunu biliyorsunuzdur ama bu kadarını bence siz de tahmin etmiyorsunuz. Yaşlı… Daha yaşlı… Hamile… “Kadın sporcularla ilgili medyada en çok kullanılan kelimeler sizce nedir?” diye sorsam, kadın ve spor konusuna en uzak, en t’lere vurgu yaparak ‘hayattttta-kadın-futbolu-izleyemem’ diyenimizin bile aklına ...

Dinlemek ve Anlamak

Herkesin bir ağızdan konuştuğu, kimsenin kimseyi anlamadığı bir dönemde, en ihtiyacımız olan şey dinlemek olabilir. Geçen gün uzun zamandır görüşemediğim birkaç arkadaşımla, tabii ki açık havada ve tabii ki sosyal mesafeli, bir araya geldim. Herkes heyecanla sohbet ediyordu. Bir noktada şunu fark ettim ki aslında yaptığımız şey sohbet etmek deği ...

Başka ülkede yaşayamam?

Gündemimiz sürekli yoğun. Kendi meselelerimizi düşünmek ve konuşmaktan başka şeye pek de zaman kalmıyor. Ahmet Hamdi Tanpınar’ın da dediği gibi “Türkiye, evlatlarına kendisinden başka bir şeyle meşgul olmak imkânını vermiyor.” “Aaa sen Türk müsün? Hiç Türk’e benzemiyorsun!” cümlesini övgü olarak kabul ettiğim yıllar çok geride kaldı. Bu cüml ...

Kadın beyni

Louann Brizendine’in The New York Times çok satanlar listesindeki kitabı Kadın Beyni’nde erkek ile kadın arasındaki gen farkının yüzde 1 olduğunu, yüzde 99 olarak tamamen aynı olduğumuzu söylüyor. Yüzde 1’in bu kadar önemli olduğunu kim bilebilirdi ki? Bu yazıyı gazete baskıya gitmeden birkaç dakika önce yetiştirdim. Muhtemelen editörüm Semra be ...

Normal

Corona’dan sonra ne olacak senaryolarının neresindesiniz? Normale döneceğiniz günü mü bekliyorsunuz heyecanla. Yoksa spor da dâhil hiçbir şeyin eskisi gibi olmayacağına inananlardan mısınız? Bu hastalığın geldiği gibi bir anda yok olacağına, bir sabah uyanıp eskiye döneceğimize inanan hatırı sayılır bir grup var aramızda. Şu anda sabrediyorlar a ...

Kim olmak istiyorsunuz?

Korona günlerinde her şeye zaman var. Peki siz bu süreçten kim olarak çıkmak istiyorsunuz? Mesafeni koru. Seyahat etme. Sağlığına çok dikkat et. Evde pişir. Bağışıklığını yükselt. Vitamin al. Vitamin alma. Metabolizmanı bozma. Sağlıklı kal. Sokağa çık. Yürüyüş yap. Sokağa çıkma. Evde spor yap. Öksürme. Hapşırma. Sert yüzeylerden bulaşmaz. Bulaşı ...

Spor medyasında kadın olmak

Hayatta en çok çalıştığım gün yaklaşıyor: 8 Mart. Spor yazarlığı ve yorumculuğuna başladığımdan bu yana, ki artık baya zaman oldu, senenin en çok arandığım, panele davet edildiğim, röportaj verdiğim günü hiç değişmedi: Dünya Kadınlar Günü. Aslında uzunca zaman, oldukça sıkıcıydı benim röportajlar. Aynı sorulara, aynı cevapları verdim durdum sene ...

Ne yapmalı, ne yapmamalı?

Gitmek mi zor, kalmak mı zamanlarında hangisi doğru… Cevap yine sporda saklı…Çığ dünyanın her yerinde düşebiliyor. Çığ altında kalanları kurtarmaya giden insanların çığ altında kalması bize özgü. Uçak kazası, dünyanın her yerinde olabiliyor. Uçak kazası geçirenleri kurtarmaya giden ambulansın trafiğe takılması ya da uçak kazası geçirenleri kurtarma ...

Hayat fena halde futbola benzer

Futbolda ve hayatta, top ayağına geldiğinde yapabileceğinüç şey var… Bundan birkaç yıl önce, birkaç derken en az 10 filan, sporun farklı alanlarından bir avuç insan bir araya gelmiştik. Ben spor yazarıydım, hakem vardı, antrenör vardı, bilgisayar mühendisi vardı, bir şirket sahibi, bir de spor alanında deneyimli bir yöneticimiz vardı. Bir kişi h ...

ARŞİV